Twee generaties artsen leren van elkaar

Peter Jacobs en Maarten Remmers over hoe corona hun werk veranderde

Twee mannen aan tafel, anderhalve meter afstand van elkaar. Twee geneeskundigen. De eerste is arts infectieziektebestrijding en heeft in zijn leven een bron aan kennis en ervaring opgedaan. De ander is jeugdarts en in opleiding tot arts Maatschappij + Gezondheid. Waar de één al jaren een pandemie zoals corona voorspelt en er in de nadagen van zijn carrière ook daadwerkelijk mee te maken krijgt, valt de ander er bij de start van zijn loopbaan middenin. Twee verschillende mannen van twee verschillende afdelingen van de GGD, samengebracht door één virus. Want dat is wat corona met GGD-medewerkers heeft gedaan; het heeft ze dichter tot elkaar gebracht. Peter Jacobs (65) en Maarten Remmers (28) nemen je mee in het afgelopen jaar.

LEESTIJD: 6 MINUTEN


Peter Jacobs is een doorwinterde arts infectieziektebestrijding. Hij werkt al jaren bij GGD Limburg-Noord in die functie en bekleedde verschillende regio-overstijgende functies. Zo was hij jaren de linking pin naar de Landelijke Coördinatie Infectieziektenbestrijding (onderdeel van het RIVM). Toen COVID-19 begin 2020 haar intrede in Nederland deed, was hij dus de juiste man op de juiste plaats. En waar nagenoeg iedereen in Nederland zich overvallen voelde door corona, was Peter nauwelijks verrast. “Ik roep al jaren dat er ‘iets’ aan zit te komen. Dat blijkt namelijk uit statistieken, onderzoeken en voorspellingen. Maar niemand kan precies zeggen wat er komt en wanneer. Waar ik wel door verrast ben, is de duur van de pandemie. Waar we eerst dachten ‘dat klusje wel even te klaren’, blijkt dat anderhalf jaar later toch andere koek. Natuurlijk hoeven we het wiel niet opnieuw uit te vinden en kijken we bij zo’n pandemie terug naar voorgaande uitbraken en epidemieën. Eerdere draaiboeken en de korte lijnen tussen bijvoorbeeld GGD Limburg-Noord, alle ketenpartners in de regio en het RIVM, ontstaan tijdens de Mexicaanse griep, hebben zeker in ons voordeel gewerkt. Maar toch: corona is in alle opzichten net even anders.”

450 dagen aan een stuk

Waar Peters werk voorheen voornamelijk bestond uit preventie, het volgen of melden van ziektes en een vinger aan de pols houden bij het rijksvaccinatieprogramma, is hij tegenwoordig vooral bezig met cijfers en systemen. “Ik monitor corona in onze regio en lever al meer dan 450 dagen aan één stuk actuele coronacijfers aan bij bestuur en ketenpartners. Je mag geen dag missen en ik moet eerlijk zeggen, van mij mag het wel bijna klaar zijn. De ervaring met eerdere grieppandemieën is dat deze ongeveer twee jaar duren. Dat betekent dat er dus langzaam licht aan het einde van de tunnel komt.

"Ik lever al meer dan 450 dagen aan één stuk actuele coronacijfers aan bij bestuur en ketenpartners."

Een opluchting, want ook ik ben weer toe aan ‘normaal’. Het gaat me niet eens om het werken in weekenden en avonden, dat deed ik als forensisch arts ook regelmatig. Maar wat ik lastig vind is dat mijn reguliere werkzaamheden op een laag pitje staan. Op dit moment zijn reizigersziekten nauwelijks aan de orde (we mogen immers niet reizen) en ook van bijvoorbeeld kinkhoest zijn het afgelopen jaar nul gevallen gemeld omdat mensen simpelweg geen contact hebben met elkaar. Hoe gek het misschien ook klinkt, bezig zijn met deze ziekten mis ik. Daarnaast vind ik het privé ook fijn als alles weer mag.”

Druk, druk, druk

Je begrijpt; sinds de corona-uitbraak heeft Peters afdeling het druk. Zo druk zelfs, dat ze maar wat graag hulp van studenten, andere afdelingen of externe bedrijven aannemen. “Vanaf het moment dat de World Health Organisation de hoogste fase aankondigde (binnen pandemieën wordt gewerkt met zes risicofases), gingen alle alarmbellen af. De hele wereld wilde maskers, apparaten en andere benodigdheden en wat betreft personeel was er een gigantische opschaling noodzakelijk. Daarom hebben wij als GGD Limburg-Noord ‘handjes’ van buitenaf ingezet. Het is mooi om te zien dat mensen elkaar helpen als de nood aan de man is.”

Van stage naar crisis

En toen was daar Maarten Remmers, een gediplomeerd jeugdarts die zich normaliter vooral bezighoudt met de ontwikkeling van kinderen en vroegtijdige opsporing van risico’s. Daarnaast is Maarten in opleiding tot arts Maatschappij + Gezondheid. In maart 2020 begon hij met zijn stage infectieziekten bij GGD Limburg-Noord, waar hij vrijwel direct met de pandemie te maken kreeg. “Mijn oorspronkelijke stage kon niet doorgaan. Ik werd begeleid door epidemiologen en zij waren op andere plekken in de organisatie hard nodig. Het onderzoek dat ik zou uitvoeren werd op de lange baan geschoven, maar ik wilde graag van betekenis zijn in deze crisis.” Toen vanuit de GGD de vraag kwam wie er kon uithelpen bij het bron- en contactonderzoek (bco) voelde Maarten zich dus meteen aangesproken. “Het interessante is: artsen Maatschappij + Gezondheid houden toezicht op het bron- en contactonderzoek. Ik zag dus meteen een kans om – met mijn achtergrond – van meerwaarde te zijn.”

Eerste aanspreekpunt

In alle drukte ontstond het idee van een ‘voorwacht’; een eerste aanspreekpunt voor met name artsen buiten onze organisatie die voor het eerst met corona te maken kregen en de medewerkers van bron- en contactonderzoek. Maarten greep zijn kans. “Als schakel tussen bco en de artsen infectieziektebestrijding, bouwde ik razendsnel kennis op. Expertise die later goed van pas kwam, toen we nieuw beleid gingen implementeren. Denk aan het nieuwe beleid voor scholen en kinderopvang; beleid over testen, isolatie en quarantaine, maar ook op casusniveau over onderliggende problemen als isolatie, angst, mishandeling en financiële misère. Zaken waar ik als jeugdarts vaker mee te maken krijg.” “Maar voor de afdeling infectieziektebestrijding zijn dat nieuwe dingen”, vult Peter aan. “Maartens afdeling en die van ons werken normaal minder samen. Door corona ontstond er meteen een groepsdynamiek; iedereen werkte als één team. Dat was ook wel nodig, want in Noord-Limburg liepen de besmettingen in het begin zo hard op dat wij alle zeilen moesten bijzetten. De samenwerking tussen diverse afdelingen en met alle ketenpartners heeft daardoor echt een boost gekregen. Samen, voor de volksgezondheid!”

Stage gehaald?

Hoewel Maartens stage dus compleet anders uitpakte dan in eerste instantie de bedoeling was, heeft hij toch enorm veel geleerd. “Doordat collega’s bij de infectieziektebestrijding en mijn opleiders actief meedachten, kon ik zonder vertraging voldoen aan alle stagekaders en aan andere, maar belangrijke leerdoelen. Mijn opleiding zag gelukkig ook in dat ervaringen tijdens de COVID-19 pandemie van onschatbare waarde kunnen zijn.”

"Ik hoop dat we wat geleerd hebben van afgelopen periode. Want als we lering trekken uit deze vervelende tijd, dan hebben we er als samenleving nog iets aan gehad!"

Risico's voor de toekomst

Op de vraag of een pandemie als corona nogmaals kan plaatsvinden, antwoordt Peter volmondig: ja! “De globalisering en toenemende bevolkingsdruk maken dat we waarschijnlijk vaker met zulke uitbraken te maken krijgen. Virussen gedijen goed in omgevingen waar mensen en dieren dicht op elkaar leven. En als reizigers of goederen binnen 24 uur aan de andere kant van de wereld kunnen zijn, dan zijn ziekteverwekkers dat ook.” “Ik hoop dat we wat geleerd hebben van afgelopen periode. Bewustzijn rondom reizen, de mogelijkheden om thuis te werken, ervaren hoe het is om een lege agenda te hebben en natuurlijk hoe belangrijk publieke gezondheidszorg is…”, besluit Maarten het verhaal. “Want als we lering trekken uit deze vervelende tijd, dan hebben we er als samenleving nog iets aan gehad!”

Infectieziekten door de jaren heen

Virussen kunnen overgedragen worden van dier op mens. En de combinatie dierenvirus en mensenvirus kan zelfs levensgevaarlijke mutanten opleveren. Daarom kijken we in Nederland bij infectieziekten niet alleen naar de mens, maar ook naar dieren. Een tijdlijn van infectieziekten door de jaren heen:

1918 | Spaanse griep

t/m 1980 | Pokken

Wat heeft het ons opgeleverd? Uitgeroeid, mogelijkheid om heel Nederland te vaccineren in vier dagen

1992 / 1993 | Polio

Wat heeft het ons opgeleverd? Monitoring rioolwater om virussen eerder te lokaliseren

t/m 1999 | Legionella

Wat heeft het ons opgeleverd? Regelgeving m.b.t. voorkomen en bestrijden infecties via water(leiding)

2001 | Meningokokken C

Wat heeft het ons opgeleverd? Opgenomen in het rijksvaccinatieprogramma

2002 / 2003 | Sars (corona I)

Wat heeft het ons opgeleverd? In Nederland is Sars nooit vastgesteld)

2003 | Vogelgriep

Wat heeft het ons opgeleverd? Systeem van preventief ruimen, verbeterde samenwerking humane en veterinaire sector

2007 / 2010 | Q-koorts

Wat heeft het ons opgeleverd? Vaccinatieprogramma voor geiten en schapen tegen Q-koorts

2009 | Mexicaanse griep

Wat heeft het ons opgeleverd? Draaiboeken en bereidheid tot vaccineren

2013 / 2015 | Ebola

Wat heeft het ons opgeleverd? Isolatietechnieken

2013 / ? | Mers (corona II, in Arabische regio)

Wat heeft het ons opgeleverd? Weinig gevallen in Nederland

2020 / ? | COVID 19 (corona III)

Opening vernieuwde vaccinatielocatie Venlo

"Ondanks het krappe tijdsbestek, lukte het ons om de vaccinatielocatie op drie januari 2021 gereed te hebben. Sterker nog; locatie Venlo was als eerste van heel Nederland klaar."

Van horeca- en reisbranche naar bron- en contactonderzoek

“Wij leveren een positieve bijdrage aan dat wat niemand zag aankomen.”

«

KENNISMAKEN MET ANDERE GEZICHTEN VAN VEILIGHEIDSREGIO LIMBURG-NOORD? LEES DAN OOK DEZE VERHALEN.


OP DE HOOGTE BLIJVEN VAN NIEUWE VERHALEN? MELD JE AAN VOOR DE NIEUWSBRIEF!